Nguyên liệu chính để làm xôi thông thường là các loại gạo nếp, và đôi khi là các loại gạo tẻ thơm dẻo. Ngoại trừ xôi trắng thường chỉ có gạo nếp với một chút muối ăn, đa số các loại xôi khác đều có kết hợp với các chất phụ gia tạo màu, tạo vị như lá cẩm, lá dứa, gấc, ….Riêng với một số dân tộc còn sử dụng nhiều loại nước sắc từ lá, củ, rễ thực vật các loại để tạo nên xôi nhiều màu sắc. Ngoài ra, còn có các nguyên liệu kết hợp khác như đỗ xanh, đỗ đen, lạc, thịt, ngô, xoài, sầu riêng,….có thể tạo nên nhiều dạng xôi với sắc thái đặc biệt.
Xôi là thực phẩm phổ biến ở nhiều nước Châu Á. Ở Lào và Đông Bắc Thái Lan, xôi được sử dụng thường xuyên như cơm ở Việt Nam. Riêng với người Việt thì chỉ dùng xôi như bữa ăn phụ vào buổi sáng, hoặc trong các ngày lễ, tết, thôi nôi, cưới hỏi như một đồ cúng không thể thiếu trên mâm cổ cúng.
