Tuyên bố kết thúc chiến dịch của Mỹ tại Iran đánh dấu một bước ngoặt đầy toan tính trong ván bài địa chính trị tại Trung Đông.
Tin tức quốc tế nổi bật nhất tuần qua là việc chính quyền Tổng thống Trump tuyên bố dừng các hoạt động thù địch trong chiến dịch tại Iran ngày 1/5, sau đó tái khẳng định chiến dịch kết thúc ngày 6/5 đánh dấu thời điểm cuộc xung đột bước sang giai đoạn mới.
Ngoại trưởng Marco Rubio.
Vì sao Mỹ tuyên bố kết thúc chiến dịch tấn công Iran?
Trong hàng loạt các tuyên bố của quan chức Mỹ, lý do Mỹ tuyên bố kết thúc chiến dịch tại Iran trước hết là vì họ đã hoàn tất các mục tiêu quân sự. Đối với họ điều này đồng nghĩa với “chiến thắng”.
Theo các tuyên bố từ Ngoại trưởng Marco Rubio và Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth, Mỹ đã đạt được ba mục tiêu cốt lõi:
Thứ nhất là vô hiệu hóa hạ tầng tên lửa Iran: Đánh phá các kho tên lửa đạn đạo và hạ tầng sản xuất của Iran.
Thứ hai là tiêu diệt năng lực hải quân: Vô hiệu hóa lực lượng hải quân Iran nhằm ngăn chặn khả năng phong tỏa eo biển.
Thứ ba là ngăn chặn con đường hạt nhân: Phá hủy các cơ sở hạ tầng trọng yếu để đảm bảo Iran không thể sở hữu vũ khí hạt nhân.
Các tuyên bố này có thể còn khoảng cách so với thực tế. Nhưng việc Mỹ tuyên bố “thành công rực rỡ” có thể là bước đi cần thiết để tạm dừng hoặc rút lui khỏi các hoạt động tác chiến cường độ cao trong khi duy trì uy tín chính trị.
Thời điểm Mỹ tuyên bố kết thúc chiến dịch cũng được cho là liên quan đến các vấn đề pháp lý với Quốc hội, với rào cản từ Nghị quyết Quyền lực Chiến tranh (War Powers Resolution) năm 1973.
Tàu thuyền ở eo biển Hormuz.
Theo luật định, Tổng thống Mỹ chỉ có 60 ngày để duy trì các hoạt động quân sự sau khi thông báo cho Quốc hội. Với mốc bắt đầu là ngày 28/02, thời hạn đã chạm ngưỡng cuối cùng vào đầu tháng 5. Việc tuyên bố kết thúc chiến dịch có thể là một “lối thoát pháp lý” khôn ngoan của chính quyền, giúp Washington tránh được một cuộc đối đầu trực diện với Quốc hội trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11, đồng thời vẫn giữ được quyền điều hành quân sự dưới những hình thức và quy tắc khác.
Nút thắt vẫn còn
Ngay sau khi kết thúc “Chiến dịch Cuồng nộ”, Mỹ công bố Dự án Tự do (Project Freedom), nhằm đảm bảo vận tải ở eo biển Hormuz.
Từ chiến dịch với phạm vi lớn hơn và tấn công chủ động, trong dự án mới, Mỹ tập trung hộ tống vận tải biển tại eo biển Hormuz, chỉ nổ súng khi bị tấn công. Nhưng dự án không đạt được kỳ vọng khi thất bại trong việc khơi thông dòng chảy thương mại. Thay vào đó, nó lại kích động làn sóng tấn công mới từ phía Iran. Các tàu hàng của vẫn bị trúng đạn. Tổng thống Trump phải tuyên bố “tạm dừng” nhiệm vụ hải quân vào ngày 6/5 để ưu tiên cho bàn đàm phán.
Ngày 7/5, theo tài liệu do CNN thu thập được, Iran được cho đã ban hành bộ quy tắc mới dành cho những tàu muốn đi qua eo biển Hormuz. Tài liệu có tiêu đề “Tờ khai thông tin tàu thuyền” được cho là mẫu đơn do Cơ quan Quản lý eo biển Vịnh Ba Tư (PGSA) của Iran ban hành, bắt buộc tất cả tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz phải điền đầy đủ thông tin để đảm bảo an toàn cho hành trình.
Thông tin này được ông Richard Meade, Tổng biên tập Lloyd’s List Intelligence cùng một nguồn tin khác chia sẻ với CNN.
Mẫu đơn gồm hơn 40 câu hỏi, yêu cầu mỗi tàu phải khai báo tên, số nhận dạng, tên cũ, quốc gia xuất xứ và quốc gia đến cùng nhiều thông tin chi tiết khác. Nó cũng yêu cầu thông tin về quốc tịch của chủ sở hữu, người quản lý và thành viên thủy thủ đoàn đã đăng ký.
Iran tuyên bố đang hạn chế việc đi lại qua eo biển Hormuz đối với tàu có liên hệ với Mỹ hoặc Israel.
Ông Meade cũng cho biết danh sách những yêu cầu này “khá giống với câu hỏi mà chúng ta biết là được đặt ra cho chủ tàu” và điều này “chính thức hóa cấu trúc, dường như là động thái của Iran nhằm bình thường hóa quyền lực của nước này đối với các tuyến vận chuyển hàng hải”.
Sự gián đoạn tại eo biển Hormuz – nơi lưu thông 20% lượng dầu mỏ toàn cầu – đã tạo ra một “cơn ác mộng” kinh tế thế giới. Áp lực giá xăng dầu tăng cao ảnh hưởng trực tiếp đến túi tiền cử tri cũng có thể là động lực để Washington muốn hạ nhiệt.
Trên mặt trận ngoại giao, các đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner đang tích cực thúc đẩy các cuộc đàm phán thông qua các kênh trung gian. Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi cũng đã bày tỏ mong muốn về một thỏa thuận “công bằng và toàn diện”.
